Jouw kinderen, mijn kinderen en onze kinderen: hoe regel je een eerlijke nalatenschap in een nieuw samengesteld gezin?
Nieuw samengestelde gezinnen zijn vandaag eerder regel dan uitzondering. Toch sluiten de regels van het erfrecht niet altijd aan bij de realiteit van zo'n gezin.
Misschien heb jij kinderen uit een vorige relatie. Je partner ook. En misschien hebben jullie ondertussen samen nog een kind gekregen.
Wanneer alles goed gaat, voelt dat als één gezin. Maar wat gebeurt er als één van beide partners overlijdt? Wie erft dan eigenlijk wat? En hoe zorg je ervoor dat jouw nalatenschap terechtkomt bij de mensen die jij belangrijk vindt?
In dit artikel bekijken we welk verschil een testament kan maken.
Maak kennis met Tom, Sarah, Emma, Lucas en Mila
Tom en Sarah wonen al acht jaar samen.
- Tom heeft dochter Emma uit een vorige relatie;
- Sarah heeft zoon Lucas uit een vorige relatie;
- Samen kregen ze dochter Mila.
Voor Tom voelt dat als één gezin. Hij ziet Emma, Lucas en Mila alle drie even graag.
Als hij morgen onverwacht overlijdt, verwacht hij dat zijn nalatenschap ook op die manier verdeeld wordt.
Maar klopt dat ook?
Scenario 1: Tom heeft géén testament
Stel dat Tom overlijdt zonder ooit een testament te hebben opgesteld.
De wet bepaalt dan automatisch wie zijn erfgenamen zijn:
- Emma erft;
- Mila erft;
- Sarah heeft, afhankelijk van hun samenlevingsvorm, mogelijk ook recht op een deel van de nalatenschap;
- Maar Lucas erf niets.
Hoewel Tom hem jarenlang mee heeft opgevoed en misschien zelfs als zijn eigen zoon beschouwt, is Lucas juridisch geen erfgenaam.
Dat verrast veel mensen. In het dagelijkse leven vormt het gezin één geheel, maar het erfrecht maakt nog altijd een duidelijk onderscheid tussen eigen kinderen en pluskinderen.
Belangrijk: pluskinderen erven nooit automatisch van een plusouder. Daarvoor moet je zelf iets regelen.
Waarom is dat zo?
De wet beschermt in de eerste plaats je eigen afstammelingen.
Zoals we ook uitleggen in ons artikel "Wie heeft recht op een voorbehouden deel van mijn nalatenschap?", hebben je kinderen samen altijd recht op minstens de helft van je nalatenschap. Dat is hun voorbehouden erfdeel of reserve. Met die helft kan je dus niets anders doen.
De andere helft is het beschikbare deel. Daarover beslis je volledig zelf.
Dat beschikbare deel kan je bijvoorbeeld nalaten aan:
- Je partner;
- Een pluskind;
- Een kleinkind;
- Een broer of zus;
- Een vriend;
- Of een goed doel.
Dat geeft dus heel wat mogelijkheden om je nalatenschap beter af te stemmen op jouw gezin en jouw wensen.
Scenario 2: Tom maakt wél een testament
Tom wil dat Lucas later ook iets ontvangt.
Hij wil bovendien Sarah extra beschermen, zodat zij zonder financiële zorgen in de gezinswoning kan blijven wonen.
Via een testament kan hij die wensen grotendeels realiseren.
Hij kan bijvoorbeeld beslissen dat:
- Sarah bijkomende bescherming krijgt;
- Lucas een deel van het beschikbare deel ontvangt;
- Emma en Mila uiteraard hun wettelijke reserve behouden.
Plots sluit zijn nalatenschapsplanning veel beter aan bij hoe hij zijn gezin zelf ziet.
Een testament geeft je dus geen carte blanche, maar laat je wel toe om de ruimte die de wet biedt optimaal te benutten.
"Iedereen gelijk behandelen" betekent voor elk gezin iets anders
Veel ouders zeggen dat ze alle kinderen gelijk willen behandelen.
Maar wat betekent dat eigenlijk?
- Voor sommige gezinnen betekent dat dat elk kind uiteindelijk hetzelfde bedrag ontvangt;
- Voor andere gezinnen betekent het net dat rekening wordt gehouden met eerdere schenkingen of financiële steun;
- Misschien betaalde je al de studies van één kind;
- Misschien hielp je een ander bij de aankoop van een woning;
- Misschien woont je pluskind al vijftien jaar bij jou en voelt hij als een eigen kind.
Een testament laat toe om met al die persoonlijke omstandigheden rekening te houden.
En wat met erfbelasting?
Niet alleen de verdeling van je nalatenschap is belangrijk. Ook de erfbelasting verschilt naargelang wie erft.
Door verschillende scenario's vooraf te bekijken, krijg je een veel beter beeld van de financiële gevolgen van je keuzes. Soms zorgt een kleine wijziging in de verdeling ervoor dat je erfgenamen duizenden euro's minder erfbelasting betalen. Daarom is het verstandig om niet alleen na te denken over wie iets krijgt, maar ook over hoe je nalatenschap wordt opgebouwd.
Meer daarover kan je hier lezen.
Twee scenario's, twee heel verschillende uitkomsten
Zonder testamentMet testamentEmma erftEmma behoudt haar wettelijke reserveMila erftMila behoudt haar wettelijke reserveLucas erft nietsLucas kan een deel van het beschikbare deel krijgenBeperkte mogelijkheden om je gezin op maat te beschermenVeel meer ruimte om je nalatenschap af te stemmen op jouw gezinDe wettelijke verdeling bepaalt allesJij bepaalt zelf hoe het beschikbare deel wordt ingevuld
Elke gezinssituatie is natuurlijk anders. De mogelijkheden hangen onder meer af van je burgerlijke staat, je huwelijkscontract, eerdere schenkingen en de samenstelling van je vermogen.
Daarom loont het om verschillende scenario's te simuleren
Veel mensen denken pas aan een testament wanneer er een concreet probleem opduikt.
Nochtans is het vaak veel interessanter om vooraf verschillende mogelijkheden naast elkaar te leggen.
- Wat als je partner eerst overlijdt?
- Wat als jij eerst overlijdt?
- Wat als je ook iets wil nalaten aan een pluskind?
- Wat betekent dat voor je eigen kinderen?
- Hoeveel erfbelasting betaalt iedereen dan?
Door die scenario's vooraf te simuleren, krijg je niet alleen meer inzicht, maar ook meer gemoedsrust.
Begin bij jouw gezin, niet bij de standaardregels
Het erfrecht vertrekt vanuit een standaardgezin. Nieuw samengestelde gezinnen zijn dat zelden.
Daarom verdient ook jouw nalatenschapsplanning een aanpak op maat.
Met Testamentum kan je verschillende scenario's simuleren, meteen zien wat de gevolgen zijn voor je erfgenamen én de erfbelasting, en vervolgens stap voor stap een juridisch correct testament opstellen dat past bij jouw gezin.
Zo zorg je ervoor dat jouw nalatenschap later niet alleen juridisch klopt, maar ook overeenkomt met wat jij écht belangrijk vindt.
