“We hervormen en verlagen de erfbelasting” beloofde de Vlaamse regering in haar regeerakkoord. Na moeilijke begrotingsgesprekken zijn er slechts twee maatregelen overeind gebleven. Het gaat om een uitbreiding van de vriendenerfenis voor kinderloze singles, alsook een verhoging van het abattement voor de langstlevende partner. De overige maatregelen moet al zeker wachten tot 2028.
Wat dit concreet betekent leggen we hier uit.
Partner-abattement
Momenteel genieten partners van een vrijstelling binnen de erfbelasting op de eerste € 50.000 aan roerende goederen die ze ontvangen, bijvoorbeeld een bankrekening of effectenportefeuille uit de nalatenschap van de langstlevende. Deze vrijstelling wordt verhoogd tot € 75.000. De beloofde verhoging tot € 150.000 blijft (voorlopig) dus uit.
Opgelet: deze voetvrijstelling is enkel van toepassing voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden die reeds meer dan één jaar samenwonen. Enkel voor gehuwden zal dit automatisch toegepast worden, in andere samenlevingsvormen is steeds een testament vereist om ervoor te zorgen dat je partner aanspraak kan maken op je roerende goederen bij jouw overlijden.
Vriendenerfenis wordt vervangen door de 'singlevermindering'
De nalatenschap van een alleenstaande zonder kinderen wordt in de erfbelasting doorgaans aan de hoogste tarieven belast, omdat de nalatenschap toekomt aan een verdere verwante of een niet-verwante persoon. Het verschil in tarieven die gelden voor een verkrijging in rechte lijn en tussen partners enerzijds, en de tarieven die gelden voor andere verkrijgingen anderzijds, wordt nog vaak als te groot ervaren.
Met de zogenaamde ‘vriendenerfenis’ heeft de vorige Vlaamse Regering getracht een verzachting van de fiscale druk te bieden voor personen die graag iets aan verre familieleden of niet verwante personen willen nalaten. Het effect van die vriendenerfenis eerder beperkt gebleven: in het aanslagjaar 2022 werd in 270 dossiers door 691 begunstigden gebruik gemaakt van de vriendenerfenis, voor 2023 gaat het over 434 dossiers en 1070 begunstigden.
De huidige Vlaamse regering komt daarom met een nieuwigheid: de singlevermindering. Een soort van opvolger van de vriendenerfenis, met een ruimer fiscaal toepassingsgebied (maar mits striktere voorwaarden). Vanaf 2026 kunnen kinderloze singles tot € 100.000 in totaal nalaten aan één of meerdere natuurlijke personen naar keuze, voor zover ze:
- Op het moment van hun overlijden geen partner (uitgezonderd feitelijke samenwoners die minder dan één jaar samenwonen) en/of (klein)kinderen nalaten, én;
- Ze in een testament uitdrukkelijk aanduiden wie van deze fiscale gunstregeling kan genieten.
Die € 100.000 wordt in dat geval aan onderstaande tarieven belast. Kies je ervoor om meer na te laten aan verre of niet verwante personen zullen ze voor het overige deel van hun verkrijgingen onderworpen worden aan de normale tarieven. Meer daarover lees je hier.
| Geërfde waarde in euro | Toepasbaar percentage erfbelasting |
|---|---|
| Vanaf €0,01 t.e.m. € 50.000 | 3% |
| Vanaf € 50.000,01 t.e.m. € 100.000 | 9% |
Het nieuwe tarief wordt voor elke begunstigde afzonderlijk toegepast, zonder dat het maximum van € 100.000 per nalatenschap mag overschreden worden. Volgende voorbeelden verduidelijken dit:
Bijvoorbeeld: Voor een verkrijging door één begunstigde van de singlevermindering van € 100.000, wordt de erfbelasting berekend als volgt: € 50.000 aan het tarief van 3% (€ 1.500) en € 50.000 aan het tarief van 9% (€4.500). In totaal dus € 6.000.
Bijvoorbeeld: Voor een verkrijging door twee begunstigden van de singlevermindering van in totaal € 100.000 (hetzij elk 50.000 euro), wordt de erfbelasting berekend als volgt: elk 50.000 aan het tarief van 3% (€1.500). In totaal dus € 3.000.
Indien het totaal van de verkrijgingen echter hoger is dan € 100.000, dan wordt het maximumbedrag van € 100.000 pro-rata verdeeld in verhouding tot de persoonlijke verkrijgingen ten opzichte van de samengenomen verkrijgingen, tenzij in het testament een ander verdeling wordt bepaald.
| Situatie zonder singlevermindering | Situatie met singlevermindering |
|---|---|
Globale erfbelasting voor beide neven samen:
|
Single vermindering voor Dirk:
|
Wat dan met de vriendenerfenis in bestaande testamenten?
Het concept van de vriendenerfenis zal geleidelijk aan uitdoven.
- De toekomstige begunstigden die vermeld worden in een testament dat ten laatste op 31 december 2025 wordt opgemaakt, kunnen de vermindering van de vriendenerfenis nog aanvragen. (Voorlopig) werd er geen einddatum vastgelegd en kunnen bestaande testamenten die gebruik maken van de vriendenerfenis dus blijven uitgevoerd worden, ongeacht wanneer het overlijden zou plaatsvinden.
- De vermeldingen van de vriendenerfenis in testamenten die op 1 januari 2026 of op een latere datum worden opgemaakt, zullen fiscaal geen uitwerking meer krijgen. Stel je je testament pas in 2026 op zal je dus de nieuwe regels van de 'singlevermindering' moeten toepassen.
Samengevat betekent dat het volgende:
| Wie kan het toepassen? | Situatie t.e.m. 31 december 2025 | Situatie vanaf 1 januari 2026 | |
|---|---|---|---|
| Vriendenerfenis | Iedereen | Totaalbedrag tot € 15.000 nalaten aan 3% | Niet meer mogelijk voor nieuwe testamenten (eerdere testamenten blijven uitvoerbaar) |
| Singlevermindering | Kinderloze singles | Niet van toepassing | Totaalbedrag tot € 100.000 nalaten aan progressieve tarieven:
|
Wanneer het verlaagde tarief van de singlevermindering wordt toegepast in het voordeel van één of meer begunstigden, zal geen gevolg kunnen worden verleend aan de vraag tot toepassing van de vriendenerfenis voor diezelfde nalatenschap, ongeacht de datum van het testament.
Bijvoorbeeld: Stel dat een erflater één of meer begunstigden van de nieuwe singlevermindering heeft aangewezen, en in eenzelfde of in een ander testament één of meer begunstigden van de vriendenerfenis, en deze begunstigden vragen elk de toepassing van een verschillende gunstregeling, zal voor de erfbelasting enkel gevolg worden verleend aan de aanvraag tot toepassing van de nieuwe singlevermindering.
Conclusie
Voor partners die streven naar een maximale fiscale besparing kan het interessant zijn om de roerende goederen die aan hun partner worden nagelaten op te trekken tot € 75.000 om de volledige voetvrijstelling te benutten.
Voor kinderloze singles is het sterk aangeraden om in het licht van de singlevermindering hun volledige planning opnieuw te analyseren om ervoor te zorgen dat hun begunstigden maximaal kunnen genieten van het verruimde toepassingsgebied van de singlevermindering.
